Intern salderen sinds 2024: wat verandert voor projecten?

De kern

De oude situatie mag niet meer meteen worden weggestreept.

Tot 18 december 2024 kon intern salderen worden betrokken bij de vraag of een natuurvergunning nodig was. De Raad van State heeft dat beoordelingskader gewijzigd. In de voortoets wordt nu eerst gekeken naar de gevolgen van het beoogde project op zichzelf.

Stap 1

Wat betekent dit voor de voortoets?

De voortoets onderzoekt of een project significante gevolgen kan hebben voor Natura 2000. Volgens het gewijzigde kader mag de stikstofruimte uit een bestaande situatie niet worden gebruikt om de gevolgen van het nieuwe project in deze stap weg te strepen.

Praktisch betekent dit dat projectafbakening en broninventarisatie eerst zelfstandig moeten kloppen. De beoogde activiteit, inclusief relevante bouw-, aanleg- en gebruiksfasen, vormt het startpunt.

Stap 2

Intern salderen kan wel in de passende beoordeling.

Wanneer significante gevolgen niet kunnen worden uitgesloten, kan een passende beoordeling nodig zijn. Daarin kan intern salderen als mitigerende maatregel worden betrokken, mits wordt voldaan aan de voorwaarden uit de rechtspraak.

Een belangrijk onderdeel is het additionaliteitsvereiste: het bevoegd gezag moet motiveren waarom de beëindiging of wijziging van de bestaande activiteit als mitigerende maatregel kan worden gebruikt en niet als noodzakelijke passende maatregel voor natuurherstel nodig is. Ook moeten de voordelen van de maatregel vaststaan.

Documenten en feitelijk gebruik

De referentiesituatie moet aantoonbaar zijn.

Welke situatie als referentie kan dienen, hangt af van de beschikbare natuurvergunning of milieutoestemming en de feitelijke uitvoering. Bij een milieutoestemming kan volgens het gewijzigde kader alleen worden uitgegaan van activiteiten die vergund én feitelijk aanwezig waren. Structureel onbenutte ruimte telt niet vanzelfsprekend mee.

Documenten die vaak relevant zijn

• natuurvergunningen en eerdere passende beoordelingen;
• milieuvergunningen, meldingen en relevante voorschriften;
• tekeningen, installatielijsten en procesbeschrijvingen;
• bewijs van feitelijk aanwezige activiteiten;
• historische productie-, verbruiks- of emissiegegevens;
• AERIUS-bestanden en berekeningen uit eerdere procedures.

Praktische gevolgen

Wat moet een projectteam nu eerder organiseren?

1. Splits project en referentie

   Maak eerst zichtbaar wat het nieuwe project zelfstandig veroorzaakt en welke bestaande situatie later mogelijk als maatregel wordt ingebracht.

2. Controleer de juridische basis

   Een oude toestemming is niet automatisch volledig bruikbaar. Controleer inhoud, geldigheid, feitelijke aanwezigheid en eerdere passende beoordeling.

3. Betrek bevoegd gezag tijdig

   Provinciaal beleid en de beoordeling van additionaliteit kunnen van invloed zijn op de haalbaarheid en planning.

4. Vergelijk technische alternatieven

   Elektrificatie, brandstofkeuze, logistiek en fasering kunnen het project robuuster maken wanneer salderingsruimte onzeker is.

Voor activiteiten die fysiek zijn gestart tussen 1 januari 2020 en 1 januari 2025 en destijds op basis van intern salderen zonder natuurvergunning zijn uitgevoerd, noemt de Raad van State een overgangsperiode tot 1 januari 2030. Die overgang is geen algemene vrijstelling; provincies kunnen onder omstandigheden maatregelen treffen.